Centralne Biuro Spisowe, przy wsparciu Infovide-Matrix S.A., zaprojektowało oraz wdrożyło informatyczny system spisowy, którego zadaniem było usprawnienie procesu przygotowania oraz pozyskiwania danych od respondentów w trakcie spisów powszechnych. System ten został wykorzystany w Powszechnym Spisie Rolnym 2010 (PSR 2010), a także w zakończonym 30 czerwca 2011 r. Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań 2011 (NSP 2011).

Analiza pozyskanych danych w trakcie Narodowego Spisu Powszechnego 2011 dostarczyła najbardziej szczegółowych informacji o liczbie ludności, jej terytorialnym rozmieszczeniu, strukturze demograficzno - społecznej i zawodowej, a także o społeczno - ekonomicznej charakterystyce gospodarstw domowych, ich zasobach i warunkach mieszkaniowych, z uwzględnieniem podziału terytorialnego kraju.
Unikalne przedsięwzięcie na skalę ogólnoświatową.

Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań, który trwał od 1 kwietnia do 30 czerwca 2011 r. był unikalnym przedsięwzięciem statystycznym na skalę ogólnoświatową ze względu na wykorzystane technologie oraz metody i organizację wspierającą proces spisu, a jego realizacja wymagała pełnej mobilizacji na szczeblu zarówno centralnym, jak i lokalnym.

Spisy powszechne po raz pierwszy w Polsce zostały zrealizowane przy zastosowaniu modelu mieszanego, tj. przy wykorzystaniu danych pochodzących ze źródeł administracyjnych i pozaadministracyjnych oraz danych pozyskanych od respondentów wyłącznie z wykorzystaniem formularzy elektronicznych, dostępnych poprzez trzy kanały: terminale typu Handheld wykorzystywane przez rachmistrzów, ankieterów z biura call center, jak i stronę internetową Narodowego Spisu Powszechnego. Rozwiązanie to umożliwiło całkowitą rezygnację z papieru.

„Dzięki wykorzystaniu nowych technologii zmienił się sposób pozyskiwania danych, jak i skrócił się czas realizacji całego przedsięwzięcia. Przy zeszłorocznym spisie rolnym, GUS zatrudnił zaledwie 12 tys. rachmistrzów w porównaniu do 70 tys. zatrudnionych przy spisie rolnym w 2002 r. Do spisu ludności i mieszkań zatrudnionych zostało 20 tys. osób, a nie jak w 2002 r. 170 tys. To bardzo wyraźnie pokazuje różnicę i idącą za tym skalę oszczędności.”  - powiedział Janusz Dygaszewicz Dyrektor Centralnego Biura Spisowego w GUS.

Zarówno Powszechny Spis Rolny 2010 oraz Narodowy Spis Powszechny 2011 zostały zrealizowane w formule projektu zarządzanego zgodnie z metodyką PRINCE2. Prace nad projektami podzielone zostały na cztery etapy.

• Etap pierwszy, to opracowanie założeń metodologicznych, technicznych, prawnych oraz organizacyjnych, które zostały zweryfikowane w trakcie dwóch spisów próbnych (spis próbny przed PSR 2010 odbył się w okresie od września do października 2009 r., spis próbny przed NSP 2011 odbył się w okresie od kwietnia do maja 2010 r.). Na początku tego etapu został również wyłoniony zewnętrzny konsultant – Infovide - Matrix S.A., jako wsparcie całego projektu.
• Etap drugi, to przygotowanie oraz przeprowadzenie PSR 2010, który odbył się w okresie od 1 września do 31 października 2010 r. W trakcie PSR 2010 zaangażowanych było ok. 12 tys. rachmistrzów spisowych, których pracą zarządzało prawie 400 dyspozytorów wojewódzkich – pracowników Urzędów Statystycznych (spis realizowany metodą CAPI- Computer Assisted Personal Interview) oraz 600 ankieterów (spis realizowany metodą CATI –Computer Assisted Telephone Interview). W trakcie PSR 2010 spisano ok. 2 mln gospodarstw rolnych trzema metodami (CAII – ok. 2%, CATI ok. 4% oraz CAPI – 94%).
• Etap trzeci, to przygotowanie oraz operacyjne przeprowadzenie NSP 2011, który realizowany był w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2011 r. W NSP 2011 zaangażowanych zostało ok. 18 tys. rachmistrzów spisowych oraz ponad 600 ankieterów statystycznych. Warto zaznaczyć, że spisem objętych było ponad 38 mln osób.
• Etap czwarty,  to okres poświęcony na opracowanie wyników obu spisów, a następnie ich udostępnienie odbiorcom krajowym oraz międzynarodowym np. w EUROSTAT.

Metody pozyskiwania danych spisowych
Główny Urząd Statystyczny dla spisów powszechnych po raz pierwszy podjął się zintegrowania rejestrów administracyjnych na potrzeby inicjalnego zasilenia danymi formularzy elektronicznych. Realizacja tego zadania pozwoliła na weryfikację stanu rejestrów administracyjnych w Polsce – obywatele wywiązując się z obowiązku nałożonego ustawami (PSR 2010 oraz NSP 2011) potwierdzali lub korygowali swoje dane, które zostały wprowadzone do formularzy.

Dzięki wykorzystaniu do spisu danych ze źródeł administracyjnych oraz nowoczesnych technologii informatycznych, jak i dopracowanych rozwiązań metodologicznych, możliwe było uzyskanie ponad 90 - procentowego pokrycia populacji danymi, wymaganymi do pozyskania w spisie, bez konieczności angażowania respondentów. Dane pobierane były tylko od tych osób, o których nie ma możliwości uzyskania pełnych informacji z rejestrów państwowych oraz z systemów pozaadministracyjnych. Dzięki temu generuje się określone korzyści społeczne oraz materialne. Jednocześnie wszystkie dane pobrane z rejestrów, przekształcone dla celów statystycznych i wprowadzone imiennie do elektronicznych formularzy spisowych były poprzez bezpieczny kanał internetowy udostępnione każdej osobie, której dotyczą (w ustawowym terminie funkcjonowania metody CAII). Umożliwiało to zapoznanie się z danymi oraz ich weryfikację i uaktualnienie w razie zaistnienia takiej konieczności.

„Podstawę realizacji spisu NSP 2011 stanowiły źródła administracyjne, ponadto dane spisowe gromadzone były przez Internet (metodą CAII), poprzez wywiad realizowany przez ankieterów statystycznych, wspomaganych programem komputerowym - aplikacją call center (metoda CATI) oraz poprzez wywiad bezpośredni, realizowany przez rachmistrzów spisowych, wyposażonych w terminale mobilne (metoda CAPI). Poszczególne metody zbierania danych wprowadzane były sukcesywnie, w celu umożliwienia respondentom swobodnego skorzystania przede wszystkim z możliwości samospisu internetowego i uniknięcia tym samym, sytuacji podwójnego ich ankietowania”. -  powiedział Piotr Grączewski, Kierownik Projektu Wsparcia z Infovide-Matrix S.A.

Innowacyjność projektu
Badania „PSR 2010 i NSP 2011”, to projekty innowacyjne o zasięgu międzynarodowym,  a przemawiają za tym poniższe argumenty:

• Po raz pierwszy w Europie na taką skalę wykorzystano i wdrożono możliwość jednoczesnego skorzystania z czterech kanałów zbierania danych - rejestry administracyjne, CAII, CAPI oraz CATI - w zależności od preferencji respondenta.
• Po raz pierwszy zintegrowano dane pozyskane z 28 rejestrów administracyjnych oraz systemów pozaadministracyjnych np. dane od operatorów telekomunikacyjnych.
• W spisach powszechnych PSR 2010 i NSP 2011 wyeliminowano całkowicie formularze papierowe, przechodząc wyłącznie na rozwiązania teleinformatyczne.  
• Zastosowano technologię GIS na etapie prac przygotowawczych do spisu, zarządzania bieżącym przebiegiem spisu a następnie opracowania oraz prezentacji wyników spisu na bazie wielowymiarowych analiz przestrzennych.
• W Informatycznym Systemie Spisowym zastosowano rozwiązania zapewniające wysoki poziom bezpieczeństwa przetwarzanych danych. Warto tu zaznaczyć, że wdrożenie Informatycznego Systemu Spisowego pozwoliło z jednej strony znacznie zoptymalizować koszty, a z drugiej radykalnie usprawniło sam proces przeprowadzenia spisu.

System na lata
Według szacunkowym danym, dzięki wykorzystaniu nowych technologii Główny Urząd Statystyczny zaoszczędził ok. 200 mln zł. Kluczowa okazała się możliwość dokonania „samospisu” przez internet, z którego w przypadku NSP skorzystało około 12% Polaków. Nowoczesne metody zbierania danych z wykorzystaniem terminali typu Handheld, systemów call center i internetu, używane po raz pierwszy podczas PSR 2010 i NSP 2011, mają dodatkowo zostać systematycznie implementowane do innych statystycznych badań ankietowych, na trwale wpisując się w szeroko rozumiane usługi e-Government. Ponadto systemy spisowe, zaimplementowane na potrzeby spisów powszechnych, po dostosowaniu do specyfiki badania, mogą być wykorzystane przez instytucje oraz firmy badawcze w Polsce i na świecie.

Liczne konferencje oraz spotkania z delegacjami międzynarodowymi pokazują, iż projekt „PSR 2010 i NSP 2011” cieszy się dużym zainteresowaniem a także jest oceniany jako przedsięwzięcie zrealizowane na najwyższym poziomie, z którego inne kraje czerpać będą doświadczenia.

Konsultanci Infovide-Matrix S.A. świadczyli usługi doradcze dla Centralnego Biura Spisowego w obszarach: zarządczym (opracowanie planów, harmonogramu, rejestrów projektowych, zgodnie z metodyką PRINCE2), technicznym (w tym integracja systemów spisowych oraz nadzór nad ich realizacją), prawnym (w tym zamówienia publiczne), a także organizacyjnym oraz merytorycznym.

„Uczestniczyliśmy w tym złożonym przedsięwzięciu na wszystkich jego etapach – począwszy od planowania procesu spisowego, poprzez przygotowanie do realizacji, wdrożenie, a następnie utrzymanie oraz rozwój systemu spisowego. Jesteśmy bardzo dumni, że już kolejny strategiczny projekt związanym z modernizacją państwa, w którym usługi publiczne wspierane są przez nowoczesne rozwiązania informatyczne, zrealizowany został dzięki naszej pomocy" - powiedział Piotr Grączewski, Kierownik Projektu Wsparcia z Infovide-Matrix S.A.

-->> Narodowy Spis Powszechny 2011 z Infovide-Matrix [pdf]<<--